Vanlege spørsmål

- Og svar

Jobb

Eg vil ha ein jobb der eg tener mykje. Korleis finn eg ut av det?

Viss høg lønn er viktig for deg når du skal velje studie eller yrkje, finst det fleire ressursar som gir deg god oversikt. På nettsida “ Ønskjer utdanning som gir høg lønn” har vi samla enn del ressursar om korleis du kan gå fram for å finne informasjon og ta eit val. Her kan du mellom anna finne: 

  • Slik finn du eit yrkjer med høg lønn 
  • Sjekk kva du kjem inn på
  • Samanlikn utdanningar og yrke
  • Lag deg ein for- og imotliste 
  • Snakk med en karriererettleiar

 

Eg ønskjer å jobbe med noko anna enn det eg er utdanna til –kva kan eg gjere?

Mange av oss endrar arbeidsområde, skiftar jobb eller tek ny utdanning éin eller fleire gongar i løpet av livet. Sjølv om du har teke ei utdanning eller fullført eit studium, fører det ikkje alltid til ein jobb du eigentleg ønskjer. Kva kan du gjere då? 

Den største utfordringa er for mange å erkjenne dei faktiske forholda og bestemme seg for om ein skal gjere noko med situasjonen. 

Her gir vi deg nokre tips til korleis du kan ta grep og reflektere over kva som er den beste løysinga for deg.   

Kva ønskjer du? 

Tenk grundig over kva endringar du ønskjer, og finn informasjonen du treng for å ta eit velinformert val.  

Kva ferdigheiter har du? 

For å få hjelp til å kartleggje ferdigheitene dine kan du spørje nokon du stoler på, som kan gi deg innspel og stille spørsmål du kanskje ikkje har tenkt på. 

  • Kva kunnskapar og ferdigheiter har du fått via utdanninga di? Finst det andre arbeidsområde du kan bruke ferdigheitene dine på?  
  • Er det utdanninga eller jobben du ikkje trivest med? Kan det vere aktuelt å søkje andre jobbar, men framleis bruke utdanninga du har? 
  • Kva er fordelar og ulemper ved utdanninga di? Kva arbeidsoppgåver kan vere aktuelle å jobbe med i framtida, og kva vil du helst unngå?  

Dersom du har mange alternativ og tankar, kan det vere lurt å skrive dei ned eller lage ei teikning. Dette vil gjere det meir oversiktleg for deg. 

Kva alternativ har du? 

  • Hald fram i den jobben du har 
    Hugs at det å ikkje velje noko, også er eit val. Kanskje er ikkje tida mogen for å gjere store endringar i livet akkurat no? Ha gjerne endring som eit langsiktig mål, og ver førebudd på at det kan ta litt lenger tid å kome seg dit. 

     
  • Hald fram i jobben du har, men med andre arbeidsoppgåver 
    Kan du gjere noko anna i den jobben du har? Dersom du jobbar på ein arbeidsplass der du har lyst og høve til å gjere andre arbeidsoppgåver, bør du ta ein prat med nærmaste leiar. Fortel vedkomande om ønska dine og spør kva som skal til for at du kan jobbe med noko anna.  

    Er du medlem i ei fagforeining, kan du også kontakte denne for å drøfte moglegheitene dine. 
     
  • Kompetanseheving 
    Du kan ta eitt eller fleire kurs som gjer at du byggjer kunnskap innanfor andre interessante fagfelt. I dag finst det til dømes ei mengde gratis nettkurs du kan ta. Kompetanseheving kan bidra til at du blir tildelt meir ansvar eller nye arbeidsoppgåver i den noverande jobben din, eller til at du kan søkje på andre jobbar du har meir lyst på. 
     
  • Ny utdanning 
    Kva ser du for deg at du vil jobbe med framover? Dersom du ønskjer å ta ny utdanning, er det lurt å tenkje gjennom kva slags type arbeid denne studieretninga kan gi deg. Når du veit det, er det enklare å finne ut kva utdanning du må ta for å få denne typen jobb. 

    På utdanning.no finn du nyttig informasjon om utdanningar på mange nivå, og ei rekkje praktiske verktøy som hjelper deg å ta gode og velinformerte val.  
     
  • Søk på ein annan jobb 
    Dei aller fleste har gjennom jobben tileigna seg mykje kunnskap dei kan byggje vidare på. Har du noko du kan ta med deg vidare i eit anna fagfelt? 

    Det er ingenting i vegen for å søkje jobbar som krev ein annan bakgrunn enn din. Det er likevel ein fare for at nokon med utdanning innanfor feltet, vil stille sterkare enn deg og få jobben. 
     
  • Start di eiga verksemd 
    Viss du sit med ein god forretningsidé og har tankar om å starte di eiga bedrift, er det lurt å lese seg opp på kva dette inneber – og ikkje minst korleis du kjem i gang. På altinn.no finn du nyttig informasjon om det å starte og drive bedrift i Noreg. 

Det finst eit hav av moglegheiter der ute, og kva som er den beste vegen vidare for deg, kan avhenge av mellom anna økonomi, bustad og familiesituasjon. For at det skal bli enklare å ta rett val, kan det vere lurt å gjere følgjande:  

Lag ein plan 

Uansett kva alternativ som passar best for deg, er det viktig at du set deg eit mål og finn ut kva som skal til for å kome dit. 

Snakk med ein karriererettleiar 

Dersom du treng nokon å drøfte moglegheitene dine med, er det ein god idé å kontakte ein karriererettleiar på karriereveiledning.no eller på eit karrieresenter i det fylket du bur i

Utdanning

Eg aner ikkje kva eg vil studere. Kva gjer eg no?

Det er vanleg å ikkje vite kva du ønskjer å utdanne deg til. På nettsida "Anar ikkje kva eg vil studere" har vi samla enn del ressursar om korleis du kan gå fram for å finne informasjon og ta eit val. Her kan du mellom anna finne ressursane: 

  • Sjå kva yrke som finst
  • «Lèt du deg lure av magekjensla»?
  • Seks trinn til ditt val
  • Sjekk kva du kjem inn på
  • Lag deg ein for- og imotliste
  • Bør du ta ein personlegdomstest
  • Snakk med ein karriererettleiar 

 

Eg har fagbrev – kan eg ta eit nytt fagbrev innanfor eit anna fag?

Å ta nye fagbrev er teoretisk sett mogleg, men ikkje alltid så enkelt. Ettersom du har brukt opp retten din til skulegang, vil du i praksis nemleg stille bakarst i køen for å få skuleplass på nytt. Når du ikkje lenger har ungdomsrett vil det også kunne vere vanskelegare å få læreplass. Årsaka er at bedriftene får støtte til å ta inn lærlingar som har ungdomsrett. Det er ikkje umogleg, men vanskelegare.

Noko av læretida kan forkortast dersom kompetansen du har frå det første fagbrevet, liknar på eller delvis overlappar utdanningsløpet for fagbrev nummer to. For at det skal skje, må læretida i det andre fagbrevet byggje på same Vg2, eller i det minste på same Vg1, som i det første fagbrevet.

Viss du allereie har relevant erfaring kan du undersøkje andre vegar til fagbrev. Snakk med fagopplæringskontoret i fylkeskommunen din og høyr med dei om kva moglegheiter du har.

 

Eg har fagbrev – kva moglegheiter har eg når det gjeld etter- og vidareutdanning?

Mange med fagbrev vel å gå fagskule eller ta meisterbrev. Fagskulane tilbyr yrkesretta utdanningar som er eitt nivå over vidaregåande skule. Utdanningane varer frå eit halvt til to år og kan vere både praktiske og teoretiske. Meisterutdanning er ei vidareutdanning for handverkarar, og gir deg kompetanse som bedriftsleiar og fagleg leiar. Du får rett til sjølv å ha lærlingar i faget ditt, og hjelpe desse fram mot fag- eller sveineprøve. Du kan lese meir om meisterbrev på mesterbrev.no.

Dersom du har gått på ein NOKUT-godkjend fagskule og teke eit utdanningsprogram som har vart i to år på fulltid og gitt 120 studiepoeng, får du automatisk generell studiekompetanse og kan studere på universitet og høgskule.

Fleire vel å ta høgare utdanning etter nokre år i arbeidslivet. For å kunne søkje opptak til universitet og høgskule treng du generell studiekompetanse. Enkelte studiestader tilbyr noko som heiter y-vegen. Studia som blir tilbodne gjennom y-vegen, er tilrettelagde for personar med yrkesfagleg bakgrunn. Y-vegstudium er vanlegast innanfor realfags- og ingeniørutdanningar. Første året på desse ingeniørstudia har meir teoretiske fag (t.d. matematikk og fysikk) og mindre praksis enn den vanlege ingeniørutdanninga.

Dersom du er over 23 år, kan du få generell studiekompetanse gjennom 23/5-regelen.

Eg har valt feil utdanning – kva kan eg gjere?

Dersom du kjenner at du har valt feil utdanning, kan det vere lurt å be om ein samtale med ein studierettleiar på studiestaden din, eller ein karriererettleiar her på karriereveiledning.no, for å drøfte moglege løysingar. Alle fylke har dessutan eigne karrieresenter du kan kontakte for å få karriererettleiing.

Er du student og usikker på om du har valt rett studium?

Overgangen frå vidaregåande skule til høgskule eller universitet kan for mange opplevast som stor – kanskje særleg under koronapandemien, der mykje av undervisinga går digitalt, og dei fysiske møta med andre studentar er avgrensa. Dette kan gjere at du blir usikker på om du har valt rett studium, om du kjem til å trivast og om du i det heile klarer å halde motivasjonen oppe. Vi har samla informasjon og råd som vi håper kan vere til hjelp dersom du er usikker på valet ditt.

Rett val?

Mange studentar kjenner frå tid til annan på tvil om dei har valt rett studium eller ikkje. Dette er heilt normalt. Uansett kor gjennomtenkt valet har vore, er det ikkje enkelt å vite kva framtida vil bringe. Tenk over kvifor du valde slik du gjorde. Kva er det som kjennest feil? Kva forventingar hadde du til studiet og studietida? I denne videoen møter du ungdomar som snakkar om det å føle anger i samband med studievalet.

Hugs: Sjølv om du skulle byte studium seinare, har ikkje tida vore bortkasta. All kompetanse du har opparbeidd deg, vil gi deg ferdigheiter og haldningar som formar deg som menneske.

Sjølvinnsikt og motivasjon

Det er skilnad på motivasjon til å nå det store målet, nemleg det å fullføre utdanninga, og motivasjon til å lese pensum og jobbe med arbeidskrav. Mange kan oppleve stor motivasjon til å bli ferdig utdanna og byrje i yrket dei har sett seg ut, men slit med å motivere seg gjennom studietida. Korleis kan du auke motivasjonen din til å lese pensum, jobbe med arbeidskrav eller setje deg inn i fagstoff?

Det å kjenne deg sjølv og vite kva som driv deg, er viktige føresetnader for å ta gode og velinformerte val. Tenk difor over og kartlegg ressursane, styrkane, interessene og ønska dine.

Kven kan hjelpe med kva?

Ein studierettleiar/-konsulent ved studiestaden din kan hjelpe deg med å

  • leggje til rette studiet
  • svare på spørsmål om permisjon, utsetjing og endring av utdanningsplanen
  • få meir innsikt i studieretninga du har valt
  • utforske karrieremoglegheiter knytt til studiet

Studentsamskipnaden

Studentsamskipnaden som er tilknytt studiestaden din, har ofte rådgivarar, studenthelseteneste og ei rekkje ulike kurs og grupper som kan vere med på å forenkle kvardagen din som student. Her kan du til dømes dra nytte av praktisk trening, gode tips og verktøy, og få høve til å snakke med andre i same situasjon.

 

Kva er karaktersnittet for å komme inn på vidaregåande?

Det er vanskeleg å vita nøyaktig kva karakterar du treng for å komma inn på det utdanningsprogrammet du ønskjer. Det er fordi det varierer frå år til år, og frå skule til skule.  

Kor gode karakterar du må ha er avhengig av:

  • kor mange andre som søkjer det same som deg.
  • kor gode karakterar dei andre som søkjar har.

Du får plass på eitt av dei tre ønska dine uansett kva karakterar du har. 

Du kan snakka med inntakskontoret i fylket ditt og spørja kva karaktersnittet for å komma inn har vore tidlegare. Inntakskontora er ikkje nøydde til å fortelja deg dette, men det er verd eit forsøk.

På Ung.no finner du tips til korleis du kan regna snitt og karakterpoeng.  

Kvar finn eg poenggrenser for høgare utdanning?

Poenggrensene kan variera litt frå år til år. Derfor er det umogleg å vita nøyaktig kor mange poeng du treng for å komma inn på studiet du ønskjer deg.  

Ved å sjå på tidlegare poenggrenser kan du få ein idé om kor mange poeng du må ha. Desse tala kan du finna på:

Slik kan du rekna ut kor mange poeng du har:

Karakterkalkulatoren kan hjelpa deg med å rekna ut kva karaktersnitt du har og om du får andre poeng i tillegg til karakterar. Vel kva utdanningsprogram du går eller har gått. Du kan også leggja til eller fjerne fag. Sjekk "Ofte stilte spørsmål" i Karakterkalkulatoren viss du står fast.

Forklaring på poeng, opptakskrav og kvotar finner du på Utdanning.no.